Τι είναι η φωσφατιδυλοσερίνη και ποιος είναι ο ρόλος της;

Η φωσφατιδυλοσερίνη εμφανίζεται σχεδόν σε κάθε συμπλήρωμα διατροφής που κυκλοφορεί για τη μνήμη, τη συγκέντρωση ή το στρες. Πρόκειται για μια πραγματική ένωση που επιτελεί σπουδαίο έργο στον οργανισμό μας. Ωστόσο, το τι κάνει μέσα στα κύτταρά μας και το τι πραγματικά προσφέρει μια κάψουλα, είναι δύο εντελώς διαφορετικά ερωτήματα.

Σε αυτό το άρθρο θα απαντήσουμε στο πρώτο ερώτημα: τι ακριβώς είναι η φωσφατιδυλοσερίνη, ποιες είναι οι πηγές της και πόσο καλά μελετημένη είναι από τους επιστήμονες.

Τι είναι η φωσφατιδυλοσερίνη

Η φωσφατιδυλοσερίνη, που συνήθως αναφέρεται εν συντομία ως PS, είναι ένα φωσφολιπίδιο — δηλαδή ένα μόριο λίπους που αποτελεί δομικό συστατικό της μεμβράνης η οποία περιβάλλει κάθε κύτταρο του σώματός μας.

Οι κυτταρικές μεμβράνες δεν είναι απλώς παθητικά τείχη. Η σύνθεσή τους καθορίζει το πόσο εύκαμπτες είναι, καθώς και το πόσο αποτελεσματικά περνούν τα μηνύματα μέσα από αυτές.

Η PS είναι το πιο άφθονο, αρνητικά φορτισμένο φωσφολιπίδιο στο σώμα μας και εντοπίζεται κυρίως στην εσωτερική πλευρά της κυτταρικής μεμβράνης. Ο νευρικός ιστός είναι ιδιαίτερα πλούσιος σε αυτήν, με τον εγκέφαλο να συγκεντρώνει μερικές από τις υψηλότερες ποσότητες που υπάρχουν στον οργανισμό (1,2).

Το σώμα μας παράγει και μόνο του φωσφατιδυλοσερίνη. Παίρνει ένα παρόμοιο φωσφολιπίδιο (είτε τη φωσφατιδυλοχολίνη είτε τη φωσφατιδυλοαιθανολαμίνη) και αντικαθιστά την ακραία ομάδα του με το αμινοξύ σερίνη (1). Επιπλέον, η PS προσλαμβάνεται και μέσω της διατροφής, από τροφές όπως η σόγια, ο κρόκος του αυγού και τα εντόσθια.

Ο ρόλος της φωσφατιδυλοσερίνης στον οργανισμό

Τα κύτταρα μεταδίδουν οδηγίες χρησιμοποιώντας πρωτεΐνες σηματοδότησης, οι οποίες λειτουργούν περίπου σαν μοριακοί διακόπτες. Δύο από τις κυριότερες πρωτεΐνες που κρατούν τα νευρικά κύτταρα ζωντανά –η πρωτεϊνική κινάση Β (γνωστή και ως Akt) και η πρωτεϊνική κινάση C– πρέπει πρώτα να προσδεθούν στην PS στην εσωτερική πλευρά της μεμβράνης για να ενεργοποιηθούν (1). Η PS λειτουργεί ουσιαστικά ως μια θέση υποδοχής που επιτρέπει σε αυτές τις πρωτεΐνες σηματοδότησης να πιάσουν δουλειά.

Παράλληλα, η PS βοηθά στην έκκριση των χημικών μηνυμάτων του εγκεφάλου (των νευροδιαβιβαστών) αλλά και στον τρόπο που ο εγκέφαλος διαχειρίζεται τις φλεγμονές (1,2).

Αυτά, λοιπόν, κάνει η PS ως δομικό στοιχείο των κυττάρων μας. Το αν, όμως, η λήψη μεγαλύτερης ποσότητας μέσω συμπληρωμάτων μπορεί να αλλάξει αυτές τις διαδικασίες είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία – και ένα ερώτημα που οι ερευνητές προσπαθούν να απαντήσουν εδώ και σχεδόν σαράντα χρόνια.

Οι περισσότερες μελέτες εστιάζουν σε τρία πράγματα: τη μνήμη, τον τρόπο που το σώμα αντιδρά στο στρες και τη συγκέντρωση. Στα επόμενα άρθρα θα δούμε αναλυτικά τι ανακάλυψαν οι επιστήμονες.

Ποιες είναι οι πηγές της PS στα συμπληρώματα

Οι πρώτες μελέτες χρησιμοποίησαν PS που είχε εξαχθεί από τον εγκεφαλικό φλοιό βοοειδών. Αυτή η πηγή εγκαταλείφθηκε λόγω του κινδύνου μετάδοσης της νόσου των πριόν (γνωστή ως νόσος των "τρελών αγελάδων") και πλέον δεν κυκλοφορεί στο εμπόριο (3).

Τα σημερινά συμπληρώματα προέρχονται από λεκιθίνη σόγιας ή ηλίανθου, συνήθως μέσω μιας ενζυματικής αντίδρασης που αντικαθιστά την ομάδα χολίνης της φωσφατιδυλοχολίνης με L-σερίνη. Η σόγια είναι η πηγή που χρησιμοποιείται στις περισσότερες σύγχρονες έρευνες. Ο ηλίανθος έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής, αλλά υποστηρίζεται από λιγότερα επιστημονικά δεδομένα.

Η PS κυκλοφορεί επίσης εμπλουτισμένη με το ωμέγα-3 λιπαρό οξύ DHA. Στη φυσική της κατάσταση, η PS του εγκεφάλου περιέχει ένα πολύ υψηλό ποσοστό DHA (1), γι' αυτό και αρκετές γνωστικές μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει αυτήν την εμπλουτισμένη εκδοχή αντί για την απλή PS.

Τι δείχνουν οι έρευνες

Οι δημοσιευμένες κλινικές δοκιμές έχουν χρησιμοποιήσει δόσεις που κυμαίνονται περίπου από 100 mg έως 800 mg PS την ημέρα (3,4). Η ποσότητα αυτή διέφερε ανάλογα με το αντικείμενο της εκάστοτε μελέτης, και οι ενότητες που ακολουθούν αναφέρουν αναλυτικά τις δόσεις που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε τομέα.

Η συνέπεια στη λήψη είναι το κοινό χαρακτηριστικό σε κάθε κλινική δοκιμή. Οι συμμετέχοντες έπαιρναν PS καθημερινά για εβδομάδες ή μήνες προτού αξιολογηθούν τα αποτελέσματα. Επομένως, αυτό που έχει μελετηθεί είναι η σταθερή, καθημερινή χρήση και όχι η περιστασιακή λήψη.

Το συμπλήρωμα φωσφατιδυλοσερίνης της Augment Life παρέχει ένα σύμπλεγμα 400 mg, το οποίο αποδίδει 200 mg καθαρής PS ανά κάψουλα, και λαμβάνεται μαζί με το φαγητό.

Προφίλ ασφάλειας και κανονιστικό πλαίσιο

Η PS είναι ιδιαίτερα ανεκτή σύμφωνα με την κλινική βιβλιογραφία, χωρίς να έχει αναφερθεί κάποιο σταθερό μοτίβο παρενεργειών (2). Ωστόσο, η ασφάλειά της κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης και του θηλασμού δεν έχει ακόμα τεκμηριωθεί.

Το νομοθετικό πλαίσιο διαφέρει από περιοχή σε περιοχή. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο FDA επιτρέπει έναν υπό όρους ισχυρισμό υγείας σχετικά με την PS και τον κίνδυνο άνοιας σε ηλικιωμένους, ο οποίος όμως συνοδεύεται υποχρεωτικά από τη δήλωση ότι τα επιστημονικά δεδομένα είναι περιορισμένα (5). Στην Ευρώπη, η EFSA αξιολόγησε τη φωσφατιδυλοσερίνη το 2010 και έκρινε ότι δεν υπήρχαν ακόμη επαρκή στοιχεία για να εγκριθεί ένας αντίστοιχος ισχυρισμός υγείας (6).

Συμπέρασμα

Η PS είναι ένα αυθεντικό και απαραίτητο δομικό συστατικό των μεμβρανών των νευρικών κυττάρων. Αυτό το κομμάτι είναι αδιαμφισβήτητο. Το τι προσφέρει όμως ένα συμπλήρωμα σε όλο αυτό είναι μια διαφορετική ιστορία – και η απάντηση εξαρτάται αποκλειστικά από το τι ζητάτε από αυτό.

Στα επόμενα δύο άρθρα μας, εξετάζουμε αναλυτικά τι έχουν δείξει οι επιστημονικές έρευνες: Βοηθά η φωσφατιδυλοσερίνη με το στρες και τη συγκέντρωση; και Βελτιώνει τη μνήμη η φωσφατιδυλοσερίνη;

Βιβλιογραφικές πηγές

1. Kim HY, Huang BX, Spector AA. Phosphatidylserine in the brain: metabolism and function. Prog Lipid Res. 2014;56:1-18. https://doi.org/10.1016/j.plipres.2014.06.002
2. Ma X, Li X, Wang W, Zhang M, Yang B, Miao Z. Phosphatidylserine, inflammation, and central nervous system diseases. Front Aging Neurosci. 2022;14:975176. https://doi.org/10.3389/fnagi.2022.975176
3. Kingsley M. Effects of phosphatidylserine supplementation on exercising humans. Sports Med. 2006;36(8):657-69. https://doi.org/10.2165/00007256-200636080-00003
4. Glade MJ, Smith K. Phosphatidylserine and the human brain. Nutrition. 2015;31(6):781-6. https://doi.org/10.1016/j.nut.2014.10.014
5. U.S. Food and Drug Administration. Letter updating the phosphatidylserine and cognitive function and dementia qualified health claim. 24 November 2004. Listed under Qualified Health Claims: Letters of Enforcement Discretion. https://www.fda.gov/food/nutrition-food-labeling-and-critical-foods/qualified-health-claims-letters-enforcement-discretion
6. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion on the substantiation of health claims related to phosphatidyl serine (ID 552, 711, 734, 1632, 1927). EFSA Journal. 2010;8(10):1749. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1749