Czym są? Dlaczego ich potrzebujemy? Gdzie można je znaleźć?
Czym są?
Badania oparte na dowodach naukowych to dokładnie to, na co wskazuje nazwa, są to badania prowadzone najczęściej przez naukowców i środowiska akademickie, wykorzystujące eksperymenty, aby sprawdzić wiarygodność określonej hipotezy lub idei. Ponieważ eksperymenty przynoszą konkretne wyniki, niezależnie od tego, czy są pozytywne, czy negatywne, te wyniki stanowią dowody. Gdy przeprowadzi się wystarczającą liczbę takich badań, zwłaszcza zgodnie ze „złotym standardem”, czyli metodą podwójnie ślepej próby, w której jedna grupa uczestników otrzymuje rzeczywisty suplement, a druga placebo, ale ani uczestnicy, ani badacze nie wiedzą, kto co otrzymał, powstają wiarygodne dane, które mogą potwierdzić lub obalić hipotezę dotyczącą danego suplementu.
Dlaczego ich potrzebujemy?
W świecie współczesnej medycyny wiele metod profilaktycznych obejmuje stosowanie suplementów diety.
Na przykład jednym z najczęściej przyjmowanych suplementów na świecie jest witamina D. Wielu ludzi cierpi na jej niedobór, ponieważ spędza zbyt mało czasu na słońcu, głównym naturalnym źródle tej witaminy. Wiemy, że należy ją suplementować, ponieważ tysiące badań naukowych wielokrotnie potwierdziły jej skuteczność.
Każde nowe leczenie czy pozytywny efekt zdrowotny, który może wynikać ze zmiany stylu życia lub diety, jest zazwyczaj poparty badaniami, które pomagają nam zrozumieć, czy dane twierdzenia są wiarygodne.
Być może czytałeś(-aś) artykuł w gazecie lub magazynie o „przełomowym odkryciu”, które ma zrewolucjonizować nasze zdrowie, np. o szkodliwości długiego siedzenia lub o tym, że patrzenie w ekran telefonu późno w nocy (ze względu na niebieskie światło) może pogarszać jakość snu.
Często jednak takie artykuły nie wspominają o konkretnych badaniach, które miałyby potwierdzać te tezy.
Dlatego zanim potraktujemy takie informacje jako fakt, warto sprawdzić, czy istnieją badania naukowe, które rzeczywiście je potwierdzają.
Zdarza się, że twórcy treści lub dziennikarze wyolbrzymiają wyniki badań lub pomijają szczegóły metodologiczne, bo brakuje im miejsca albo wiedzy. Na szczęście często można znaleźć odnośnik do badania, na które powołuje się artykuł, i tu zaczyna się to, co najciekawsze!
Jeśli takie badanie jest dostępne, możesz samodzielnie zweryfikować fakty i zdecydować, czy wyniki rzeczywiście czegoś uczą, czy raczej są nadinterpretowane.
A dla odważnych, można nawet samemu poszukać w Internecie wśród milionów dostępnych badań innych publikacji, które Cię interesują.
Gdzie można je znaleźć?
Jednym z najbardziej wiarygodnych źródeł badań opartych na dowodach naukowych jest PubMed, internetowa baza danych projektów naukowych. To doskonałe narzędzie do wyszukiwania rzetelnych informacji i publikacji naukowych.
Często słyszymy różne twierdzenia na temat korzyści lub zagrożeń związanych z tym, co jemy, jak żyjemy, w jakim środowisku funkcjonujemy, czy jakie suplementy przyjmujemy. Jednak gdy takie twierdzenia nie są poparte badaniami albo gdy wyniki badań są wyolbrzymiane, np. przez zbyt małą grupę badanych, niewłaściwą próbkę demograficzną lub inne czynniki zniekształcające dane, odbiorcy mogą zostać wprowadzeni w błąd.
Nie każdy ma czas lub ochotę zagłębiać się w zawiłe publikacje naukowe, i to zrozumiałe. Ale jeśli chcesz świadomie dbać o swoje zdrowie i zapobiegać problemom, zanim się pojawią, warto umieć odróżnić fakty od pseudonauki.
Na co zwracać uwagę?
Nie trzeba spędzać godzin na analizie literatury naukowej, by nauczyć się rozpoznawać, czy dane badanie jest wiarygodne. Oto kilka sygnałów ostrzegawczych, na które warto zwrócić uwagę:
Cytowania
Im więcej niezależnych badań potwierdza dane wyniki tym lepiej. Baza PubMed zawiera liczne odniesienia i powiązania między publikacjami. Jeśli więc dana teza naukowa nie ma żadnych odniesień lub tylko jedno badanie, na które nikt inny się nie powołuje, to sygnał ostrzegawczy.
Ludzie czy zwierzęta?
Pomijając kwestie etyczne, czy badanie przeprowadzono na zwierzętach laboratoryjnych (np. myszach, małpach), innych organizmach, czy na ludziach?
Zazwyczaj badania zaczyna się od mikroorganizmów (drożdży, bakterii), a następnie, jeśli wyniki są obiecujące, prowadzi na zwierzętach, a dopiero potem na ochotnikach-ludziach. To ogromne uproszczenie procesu, ale warto wiedzieć, że nowe badania rzadko zaczynają się od testów na ludziach. Wyniki uzyskane na myszach mogą być podobne u ludzi, ale nie zawsze! Dlatego zawsze warto sprawdzić, na kim przeprowadzono badanie.
Wielkość próby badawczej
Liczba uczestników eksperymentu (czy to ludzi, czy zwierząt) ma ogromne znaczenie.
Czy badano 10 osób? 40? 10 tysięcy?
Im większa grupa, tym bardziej wiarygodne są wyniki.
Wiele badań, zwłaszcza na ludziach, obejmuje mniej niż 100 osób, głównie z powodów kosztów i organizacji. Zwykle przyjmuje się, że minimum 30 niezależnych uczestników pozwala już na statystycznie istotne wnioski, ale im więcej, tym lepiej.
Margines błędu wyników
Często pomijanym szczegółem jest zakres zmian zaobserwowanych w badaniu.
Niektóre badania wykazują różnice rzędu 3–6%. W niektórych przypadkach to dużo, w innych, niemal niezauważalne. Na przykład 3-procentowy wzrost energii w ciągu dnia jest praktycznie pomijalny.
Dlatego oceniając badanie, warto zastanowić się, czy wielkość efektu rzeczywiście ma znaczenie.
Dane demograficzne
W badaniach z udziałem ludzi warto zwrócić uwagę, kto brał w nich udział: wiek, płeć, nawyki (np. palenie, aktywność fizyczna itp.). Porównanie własnych cech z uczestnikami badania pomoże ocenić, czy wyniki mają zastosowanie do Ciebie.
